Rudolf Tadeusz Czerniak – Pod Osuchami

R u d o l f   T a d e u s z   C z e r n i a k

Pod Osuchami        

Pod Osuchami w objęciach sosen
gubi się wolno w dalekim czasie
cmentarz cierpienia, walki i chwały
gdzie wśród znajomych nieznany śpi
Krzyże rzędami wyrosłe z ziemi
niosą z uroczysk leśnych wspomnienia
cichych oddechów w czerwieni bagien
ostatnich spojrzeń przez ciepło krwi

Zbudzeni nocy letniej krzykiem
dziewczyna sanitariuszka
i przybysz z miejscowym chłopcem
szli jak żniwiarze w ciemność burzy
ratować życia kłos łamany
By dni się wypełniły
nim ziarno znajdzie wilgoć gleby
oddać mu ciepło piersi własnej
i być raz kosą, a raz łanem

Nie słychać już gałęzi trzasku
nie widać cieni w dróg rozstajach
wystrzałów echa wsiąkły w lesie
Tylko paprocie – powiernice
co rozkwitały na czerwono
słuchając szeptu słów urwanych
w czerwcową noc każdego roku
ciepłem swych kwiatów jeszcze płoną

Kiedy przystaję w tym miejscu świętym
słowem modlitwy szukam ich twarzy
i wołam w ciszy co teraz trwa
Śpijcie w swej chwale rycerze bólu
potu Roztocza i matek czci
dla Was zapalam świece pamięci
z kwiatów paproci i tamtych dni

( Wiersz pochodzi z książki  „Kamyki i ostańce”)

Autor wiersza pochodzi z Długiego Kątu; ukończył józefowskie Liceum , był długoletnim pracownikiem Muzeum w Oświęcimiu, pisarzem, poetą i regionalistą Ziemi Józefowskiej.

Stefan Puźniak ps. Kos – Akcja na Józefów

         Wschodzące jasne słonce, błękitne, bezchmurne niebo, spokój i cisza poranka nie zapowiadały, ze dzień 1 czerwca 1943r. dla małej, położonej wśród lasów osady będzie inny jak dotychczas. Uliczki były jednak dziwnie puste, nieliczni mieszkańcy nie dostrzegali piękna poranku, nie podzielali panującego spokoju. Wypadki ostatnich dni…

= = = =                                                             Osada Józefów w pow. Biłgorajskim, to kilkadziesiąt skupionych gęsto wokół niewielkiego rynku niepozornych zabudowań, kościół, gmina, spółdzielnia, kilka większych murowanych domów i niewiele ponad 1000 trudniących się rolnictwem mieszkańców. Położona w niewielkiej dolinie okala wąski, nieregularny krąg piaszczystych pól, od strony południowej kamieniołomy z przeciwnej linia kolejowa, dalej lasy, duże sosnowe lasy.     Lasy z ukrytą w nich od 39 roku bronią oraz ofiarni, odważni ludzie zadecydowały o losie i znaczeniu niewielkiej mieściny w okresie okupacji.

W zimie 1942/43 r. Józefów stał się jednym z poważniejszych ośrodków partyzanckiego ruchu na Zamojszczyźnie. Stał się też widownią i obiektem szeregu akcji represyjnych ze strony Niemców. Jako jeden z pierwszych, pod dowództwem „Wira” powstał stały oddział dywersyjny. Oddział ten wspólnie z innymi grupami polskich i radzieckich partyzantów poważnie dał się we znaki hitlerowcom. Wielokrotne akcje odwetowe ciężko i boleśnie odczuła miejscowa ludność, poważne ponosząc straty. Duch i wola walki nie zostały jednak złamane.                                                                                                                        W kwietniu nastąpił okres pozornego spokoju. Niemcy wycofali swoje wojska do miast powiatowych, w Józefowie pozostał tylko posterunek policji, działał obsadzony przez volksdeutschów aparat administracyjny.                                                                           Działalność partyzancka nie została stłumiona, oddziały nie były bezczynne, zmieniły się tylko formy walki – unikać walk w miejscach gdzie narażona była ludność i urabiano opinię, że przeciwko „prawowitej” władzy niemieckiej występują tylko „bandyci” rosyjscy.

Niemcy, także nie zaprzestali kontrolowania niespokojnego terenu.                                       Chcąc wykryć i rozpracować źródła „bandyckiego” ruchu zaczęli słać w okolice przebranych żandarmów. „Partyzanci” ci mówili po polsku, mieli biało-czerwone opaski, literaturę podziemną, usiłowali kupować broń i werbować w swe szeregi.                            Trzech takich szpiclów w końcu maja przybyło do Józefowa.                                               Zostali natychmiast rozpoznani – postanowiono ich zlikwidować. Przez cały czas byli śledzeni i gdy następnego dnia wybrali się w dalszą drogę wszędzie czekały na nich zasadzki.                                                                                                                                  Idących w kierunku Hamerni ostrzegła jakaś kobieta i przebrani Niemcy w popłochu zaczęli uciekać z powrotem do miasteczka.                                                                            Grupa józefowska pod dowództwem „Biskupa” nie zważając już na następstwa rozpoczęła pościg za uciekającymi. Niemcy rozbiegli się w różne strony, ukryli w zabudowaniach i tam, mając dobra broń i dużo granatów bronili się długo – dwóch zostało zabitych, jeden chociaż ranny zdołał zbiec. Jednym z zabitych okazał się znany z okrucieństwa major Lange z Zamościa, głosiły o tym także rozwieszone w powiatowych miastach niemieckie ogłoszenia. Zakopanych w lesie około Tarnowoli –Mułek szpiegów w miesiąc potem nie mogli znaleźć gorliwie poszukujący Niemcy.

Częściowo nieudana przez konieczność dokonania w miasteczku i ucieczkę jednego szpiega operacja, przeraziła mieszkańców.                                                                            Młodzi poszli do lasu, starsi z dobytkiem wynieśli się do okolicznych wsi. Wyjechali także granatowi policjanci. Pozostało tylko niewielu najbardziej odważnych czy zdeterminowanych.

= = = = = = = =                                                                      ….. wypłoszyły większość ludzi z własnych domów, pozostałym wycisnęły na twarzach piętno lęku i niepewności. Około godziny 9-tej od strony Zwierzyńca zaczęły dochodzić głuche detonacje i trudno dosłyszalny szum motorów. Niedługo potem ustały, zaczął natomiast wzrastać warkot samolotów. Za chwilę też na horyzoncie zobaczono składający się z 9-ciu maszyn klucz myśliwców. Samoloty nad miasteczkiem gwałtownie się zniżyły i na zaciekawionych widzów posypały się bomby. Samoloty dokonały jeszcze kilku okrążeń, za każdym przelotem zrzucając po kilkanaście bomb i ostrzeliwując z broni maszynowej rozbieganych w popłochu ludzi. Ukryty za niewielkim drzewem widziałem wyraźnie zniekształcone okularami twarze pilotów – popłoch i zniszczenie wyraźnie ich cieszyły. Po dokonaniu tego „bohaterskiego” dzieła samoloty uformowały się w symetryczny klucz i odleciały w kierunku Zamościa. Miasteczko niewielkie, ludzi bardzo mało – to też skutki bombardowania pomimo grozy nie były duże; kilka zburzonych domów, paru rannych.

Jak okazało się potem, była to eskadra, która uprzednio dokończyła barbarzyńskiego dzieła we wsi Sochy k/ Zwierzyńca.

Wioskę tę Niemcy spalili doszczętnie, wymordowali nie oszczędzając nikogo, całą ludność i aby podkreślić swe „zwycięstwo” zbombardowali.                                               Kilka dni przedtem, w Sochach byli tacy jak w Józefowie przebrani „partyzanci”. Zagłada wioski była skutkiem ich bytności, chociaż tam nie spotkało ich nic złego. Był to prawdopodobnie pierwszy w okupowanej Polsce wyczyn niemieckiego lotnictwa, gdzie obiektem nalotu były wiejskie zabudowania a przeciwnikami cywilna ludność.                        Dla Józefowa była to zapowiedź innych, groźniejszych następstw.

Tego samego dnia, po niedawno zreperowanej linii kolejowej Rejowiec – Lwów od strony Zamościa nadjechał pociąg pancerny. O godzinie 13 –tej zatrzymał się obok wsi Majdan Nepryski, z pociągu wysypało około 300 –tu Niemców, błyskawicznie rozwinęli tyralierę i niemal biegiem udali się do odległego o 1500 m Józefowa. Po kilkunastu minutach miasteczko zostało zajęte i otoczone. Tylko nielicznym udało się uciec w pobliskie kamieniołomy tzw. „góry”.

Niemcy, zaraz po zajęciu zaczęli plądrować opuszczone domostwa i chwytać spotkanych mieszkańców. Schwytanych gromadzono na miejscowym, otoczonym wysokim murem cmentarzu przykościelnym. Po kilku godzinach spędzono do 100 osób, w tym większość starców i kobiet z dziećmi. Brutalne zachowanie się hitlerowców, fakt zgromadzenia na cmentarzu były niedwuznaczną zapowiedzią tego co miało spotkać zebranych, tymbardziej, że mówiący po polsku żołnierz nie omieszkał poinformować jaki los spotkał „bandyckie” Sochy. Modlitwy starszych, płacz dzieci nie wzruszał oprawców, zebranych przepędzono pod wysoki mur koło dzwonnicy. Groza położenia została przerwana przez długą, głosna serię z karabinu maszynowego – zebrani przypadli do ziemi, Niemcy przyskoczyli do murów.                                                                                                             To nie była salwa do uwięzionych, to nie strzelali Niemcy – strzały rozległy się od „gór”.

= = = = = = = = = =

W lasach na południe od Józefowa zgrupowane były leśne oddziały polskie i radziecki. Największe zgrupowanie znajdowało się przy łąkach stanisławowskich na placówce zwanej „Czwórką”. Tu obozował oddział józefowskich chłopców pod dowództwem „Korsarza”, zastępcy ciężko rannego „Wira”, tu mieli swój obóz chłopcy z Aleksandrowa, Górecka, Brzezin z oddziału „Wara”. Obok rozłożona była obozem niewielkim, niezależna grupa „Kaniuków”. Swoją nazwę zawdzięczali założycielowi grupy, obecnie dowodził nią „Anton” – Wróbel. Zgrupowanie liczyło razem ponad 100 żołnierzy. Bliżej Józefowa miała placówkę tzw. „Dwójkę” grupa józefowska, którą kierował „Radykał” i „Fiat”. Po ostatnich wypadkach grupa ta zwiększyła się i liczyła do 50 osób. Dalej, nad „Czarną Rzeczką” w stronę Borowca był obóz 50 –cio osobowej grupy partyzantów radzieckich pod dowództwem popularnego „Miszki –Tatara”.                                                                    Wszystkie oddziały były w stałym kontakcie ze sobą a przyjaźń z oddziałem radzieckim była przypieczętowana szeregiem wspólnych walk i akcji dywersyjnych. Partyzanci radzieccy szczególna sympatią darzyli chłopców z Józefowa – od nich bowiem otrzymali pierwszą żywność i broń. Pomoc i życzliwość w trudnym okresie organizacyjnym pamiętali wszyscy, wdzięczność swą starali się okazywać na każdym kroku.

O zbombardowaniu Józefowa wiedziano od zbiegłych mieszkańców o podejrzanych przegrupowaniach i przygotowaniach niemieckich wojsk doniósł już przed tym wywiad.     W oddziałach przygotowano się do wspólnej walki lub obrony, w podnieceniu oczekiwania dalszych wypadków.                                                                                                                 Grupa „Korsarza” wiedziała już o wypadkach w Sochach gdy około godziny 14 –tej wpadł zmęczony rowerzysta i zameldował o sytuacji w Józefowie. Decyzja była szybka i jednomyślna.                                                                                                                               – Natychmiast marsz na Józefów. Nie pozwolimy wymordować swych rodzin, nie dopuścimy by powtórzyły się Sochy. Na Niemców uderzymy od strony kamieniołomów.

Z meldunkami tej treści rozbiegli się łącznicy do obozu nad „Czarną Rzeczkę” pojechał konno Józef Kudełka. Niebawem opustoszała placówka. Poszedł nawet oczywiście pod „opieką” ułaskawiony jeniec, były policjant Łusiak, który dźwigając ciężką skrzynkę amunicji miał możność pierwszej rehabilitacji. Niedługo na „Czwórce” pozostał tylko wartownik i obozowy kucharz „Mikita”.                                                                                           W niespełna trzy godziny oddziały z „Czwórki” i „Dwójki” połączyły się przy kamieniołomach. Na prawym skrzydle byli już Sowieci. Bez chwili namysłu, gdy tylko przybył łącznik przyjechali furmankami i konno, po drodze zdążyli nawet dodać sobie animuszu zdobyczną wódką. Widząc oddziały polskie zajmujące stanowiska na lewym skrzydle nie czekając na uzgodnienia wspólnego ataku, rozpoczynają ogień karabinowy i nie kryjąc się brawurowo zbiegają  w dół. Odległość niewielka, 300- 400 m lecz nie zaszli daleko. Ostry ogień od strony miasteczka przyparł ich do ziemi, nie wystarczyła brawura i odwaga. Niemcy zajmowali doskonałe stanowiska, mieli dobrą broń, świetne pole widzenia. Atakujący oddział wycofał się, zabierając ze sobą dwu ciężko rannych żołnierzy.

Oddziały polskie na zajętych stanowiskach ustawili dwa CKM-y i kilkanaście RKM-ów. Teraz ostrzeliwanie niemieckich pozycji nabrało olbrzymiej siły. Najbardziej skuteczne okazały się CKM-y, wysunięte najbliżej „gór” placówki niemieckie umilkły bardzo szybko.

Niemcy dopadają koryta wyschniętego potoku, uciekając wloką za sobą dwóch zabitych czy rannych. Obrona niemiecka przenosi się do murowanych domów, na wysoki mur cmentarza i do piętrowego budynku niewykończonej szkoły.

Ze stanowiska na lewym skrzydle umiejscowionego obok cmentarza żydowskiego widać całe miasteczko i biały pas szosy Zwierzyniec- Józefów. Tu nowa niespodzianka. Szosą jedzie duży, kryty plandeką samochód ciężarowy. „Radykał” szybko ocenia sytuację i ustala odległość.                                                                                                                          – Celownik 2000, broń maszynowa ognia !                                                                    Strzela obsługujący CKM żołnierz z 39 roku Andrzej Zaśko, strzela z RKM-u Władek Puźniak, Paniak, strzelają inni. Samochód zatrzymuje się, skręca w las, ginie z oczu. Niedługo potem grupa „Radykała” otrzymuje nowe zadanie. Należy zaskoczyć Niemców od tyłu, zaatakować ich, względnie odciąć odwrót. Trzydziestu żołnierzy, wymijając od strony zachodniej osadę, brzegiem lasu udaje się na ustalone miejsce.                            Pozostali nadal ostrzeliwują Niemców. W połowie drogi pomiędzy kamieniołomamia Józefowem są niewielkie wzgórki i nierówności terenu i tam postanowiono się przenieść.  Na czele józefowskiej grupy biegnie z niedawno zdobytym pistoletem maszynowym „Korsarz” obok z nieodstępnym RKM-em wysoki „Butrym”, bardziej w prawo przed radzieckim oddziałem – „Miszka” i jego zastępca Waśka Połonin.

Głośne rosyjskie „wpieriod” i polskie „hura” przerażają atakowanych Niemców nie mniej od jednocześnie gęsto sypiących się kul. Na upatrzonych stanowiskach żołnierze przypadają do ziemi, wykorzystują każdą nierówność terenu i strzelają ostro w pozycji leżącej.            Nie kryje się jednak ranny już w lewą rękę odważny „Miszka”. Jest to silny człowiek, z łatwością  utrzymuje w jednym ręku przewieszony przez ramię RKM i strzela w pozycji stojącej. Niedługo zagrzewa swą odwagą żołnierzy. Z za muru cmentarza , z okien niewykończonej szkoły plwają wściekłym ogniem karabiny maszynowe wrogów. Jedna taka seria przeszywa pierś nie uważającego na niebezpieczeństwo dowódcy. Ranny śmiertelnie „Miszka” czyniąc konwulsyjny skręt, pada twarzą ku ziemi. Niedaleko, ciężko ranny w brzuch Kudełka wzywa pomocy kolegów. Ranny jest także Andrzej Burda, lżej rannych coraz więcej. Ze strony przeciwnej także są zabici. Strzelający z za kamiennego słupa w bramie domu samego Kudełki Niemiec pada z rozkrzyżowanymi rękami. Z gmachu niewykończonej szkoły dwu czołgających się za mur cmentarza szwabów ciągnie za ręce swego kolegę.

Słońce chyli się ku zachodowi, przez zadymiony błękit nieba świeci coraz bardziej krwawym blaskiem tak czerwonym niemal, jak wsiąkająca w ziemię krew poległych.          Zbliża się zmierzch – walkę trzeba kończyć jak najprędzej.                                                    Ogień od strony „gór” zaczyna przeważać nad niemiecką obroną, gdzieś od strony Borowiny słychać długie serie i pojedyncze wystrzały.                                                                  Teraz, najbardziej odważni podrywają się do biegu i po chwili dopadają pierwszych zabudowań. Obrona Niemców przenosi się coraz bardziej na przeciwną stronę miasteczka, coraz więcej atakujących dociera do celu. Ostatni strzelający z niezajętego prawego skrzydła, za murem cmentarza karabin maszynowy milknie w pół serii. Niemcy, wykorzystując pierwsze cienie, kryją się poza domami i uciekają. Strzały ich słychać już tylko od północnej strony zdobywanej osady. Ukryty w zbożu niedawny więzień Niemców – Krzyżanowski patrzy z zadowoleniem i satysfakcją na uciekających w popłochu, dźwigających jedyny swój łup – ciała zabitych kolegów. Z satysfakcją, bo przecież uciekają także przed jego synem, który jest tam, na „górach”.

Pierwsze cienie nocy zacierają ostatni „pochód” niedawno tak pewnych siebie hitlerowców.                                                                                                                     Partyzanci są zbyt rozproszeni, nie gonią uciekających, zresztą zadanie jest wykonane, cel osiągnięty – Niemców przepędzono, uwolniono schwytanych. Ci ostatni zresztą, już w pierwszej godzinie walki, pozostawieni bez straty uciekli sami z cmentarza.

Tymczasem grupa „Radykała” za wsią Morgi spotkała gajowego Rorata, który oznajmił, że koło Borowiny Niemcy reperują samochód ciężarowy. Był to z pewnością ten, który niedawno ostrzeliwano z kamieniołomów. Marsz w tym kierunku opóźniają paniczne przepowiednie Droździela „Cały”, który przewiduje jakąś zasadzkę i w końcu zostaje w tyle z kilkoma podobnie odważnymi „cywilnymi żołnierzami”. Z za drzew wyłania się szosa i biała plandeka samochodu. Przy samochodzie kilku Niemców i kręcący korbą rozruchową kierowca. Długa seria, następne strzały z kabelków, przerażeni Niemcy oddają tylko kilka strzałów i czołgając się uciekają w głąb lasu.                                    Gdzieś od tyłu atakujących rozlega się kilka krótkich serii ktoś woła:                                      – To Niemcy !                                                                                                                            Przez pewien czas trwa zamieszanie – alarm jednak okazuje się fałszywy. Strzały już tylko dla dodania sobie odwagi i wszyscy są przy samochodzie. W zdobytym wozie poza sprzętem żołnierskim, kilkunastoma płaszczami wojskowymi jest dużo żywności i piwa – w butelkach, małych beczkach.

To wszystko pada łupem partyzantów – chłopcy raczą się piwem ubierając w płaszcze, Lutek Grzyb ubiera efektowny płaszcz z oficerskim galonami. Samochód jest tylko uszkodzony, należy go zniszczyć. Niełatwo jest znaleźć ukryty gdzieś zbiornik z benzyną, ktoś radzi granatem, lecz wreszcie Łasocha znajduje go z tyłu wozu i przedziurawia.         Do cieknącej benzyny Burdzik przytyka zapaloną zapalniczkę. Gwałtowny ogień obejmuje samochód, zapalając jednocześnie rękę podpalającego.

Od strony Józefowa strzałów już nie słychać, za późno na dalsze kontynuowanie zadania, Niemcy z pewnością są już wyparci. Domysły potwierdzają spotkani ludzie, a niedługo potem gwizd lokomotywy, pióropusz dymu i snop iskier obwieścił wszystkim, że bohaterzy spod znaku swastyki opuścili w pancernej twierdzy opanowaną przez „bandytów” okolicę.

Przybyli z niedalekiej Borowiny ludzie mówią, ze Niemcy uciekając przez ich wieś byli bez broni i mundurów, dla większego upozorowania, że są cywilami brali ze sobą spotkane dzieci i kobiety. Byli naprawdę bardzo przerażeni.

Odchodzącym partyzantom przyświeca dopalający się samochód. Przypadkowy łącznik Rorat dźwiga na ramieniu beczułkę piwa. Część oddziału udaje się bezpośrednio na placówkę, wielu idzie do oswobodzonego miasteczka. Chcą dowiedzieć się o losie swych rodzin, które były w domach gdy zajęli je Niemcy.

Po ucieczce przeciwników partyzanci opanowali osadę.                                                           Po wrogach zostały tylko sterty karabinowych łusek, pustych taśm i duże, kawowe plamy. Zabitych zabrali ze sobą a jak okazało się potem również  ukryli w piwnicach spalonego domu naprzeciw spółdzielni. Po tych, za kilka dni przyjechali samochodem, załadowali zwłoki i wynieśli się szybko.                                                                                                Okupanci zostali wypędzeni, nie było jednak istotnej potrzeby i możliwości dalszego utrzymywania zdobytej pozycji, to nie jest walka frontowa. W nocy oddziały wycofały się Do lasu zabierając ze sobą materiały ze spółdzielni i zboże z magazynów.     Akcją zabierania zdobyczy kierował Strzałka – „Zagłoba”. Zabrano także rannych i zabitych. „Miszka” pochowany został pod byłym harcerskim pomnikiem koło Hamerni. Ciężko ranni partyzanci radzieccy zostali na placówce polskiej, jeden – ranny w nogi wrócił do swego oddziału, drugi ciężko ranny w krzyż – zmarł.                                      Zmarł także młody Kudełka. Jego narzeczona, zrozpaczona Zosia K. zachowała na pamiątkę kosmyk czarnych włosów.

W nocy opuścili także swe domy tym razem już wszyscy mieszkańcy.                                Ciepła, czerwcowa noc i dzwoniąca w uszach cisza zapanowały nad opustoszałym i zniszczonym miasteczkiem.

= = = = = = = = = = =

Nie był to koniec ciężkich dla okolicy dni okupacji.                                                                        Za kilka tygodni nowa, obejmująca całe powiaty akcja pacyfikacyjna , potem jeszcze szereg innych, walki, śmierć, wysiedlenia i zniszczenie trwały do lipca 1944 r. Nawet radosny okres wyzwolenia nie obył się bez tragicznych wypadków, nieporozumień i niepotrzebnych ofiar.                                                                                                                       Niewielu pamięta tamte czasy a miejsca nieszczęść, walk, egzekucji i liczne masowe groby milczą. Ich milczenie ma swoją wymowę – przypomina grozę tamtych dni i budzi szacunek dla ludzi, którzy nie godzili się z przemocą, chcieli być wolni i kochali Polskę.

Stefan Puźniak ps. Kos.

Bitwa pod Kobylanką – największa , zapomniana powstańcza bitwa na Zamojszczyźnie

K O B Y L  A N K A     1 – 6 .V.1863 r.  –145 rocznica zapomnianej bitwy.

                 Któż z nas, mieszkańców Zamojszczyzny, nie słyszał takich nazw jak Osuchy, Borowiec, Uroczysko Maziarze ? Każdy bezbłędnie odpowie, że są to miejsca nad rzekami Tanew, Sopot, Studzienica, gdzie doszło do partyzanckiej hekatomby okresu II wojny.

Jednak tylko nielicznym wiadome jest, że niemal na tym samym obszarze, 80 lat wcześniej,  rozegrała się jedna z największych bitew Powstania Styczniowego – bitwa pod Kobylanką , której nazwa wzięła się od  kompleksu leśnego „Kobylanka” położonego nieopodal Borowca. / patrz mapka /.    Warto więc może przypomnieć tę zapomnianą historię:                                                                                                                                  W dniu 27 kwietnia 1863 roku,  a więc w okresie kiedy powstanie jeszcze miało charakter zaczepnego lub zaczepno – obronnego, w okolicach Woli Różanieckiej, przekroczył granicę na rzece Tanew 700 osobowy oddział powstańczy dowodzony przez gen. Antoniego Jeziorańskiego.                                                                                                    Antoni Jeziorański, urodzony w Warszawie, wówczas 42 letni działacz niepodległościowy, nominację generalską otrzymał z rąk samego Langiewicza w dowód uznania jego działalności konspiracyjnej, waleczności w pierwszym okresie powstania oraz zasługi wcześniejsze a między innymi udział w rewolucji węgierskiej 1848 – 49 roku oraz walkach podczas wojny krymskiej w legionie Wysockiego.

Korpus Jeziorańskiego, uzbrojony w nowoczesną broń, posiadający także nieźle wyszkoloną kadrę oficerską, nie podjął od razu marszu w głąb kraju, chociaż otrzymał takie dyrektywy od lwowskiego kierownictwa powstania, gdyż musiał oczekiwać na mające wkrótce nadejść z Galicji zaopatrzenie w amunicję ( aktualna ilość pozwalała zaledwie na kilkugodzinną walkę). Inną okolicznością wpływającą na taka decyzję była konieczność przeszkolenia ochotników, zapoznania z dowódcami oraz wytłumaczenia elementarnych zasad prowadzenia walki.                                                                             Pamiętać bowiem należy, że formowanie oddziałów powstańczych w Galicji odbywało się potajemnie, pod czujnym okiem tajnych służb austriackich i mimo ich, w miarę tolerancyjnego podejścia, nie było to takie proste.                                                              Oficerowie schodzący się na punkty zborne nie znali podkomendnych a żołnierze swoich dowódców, ponadto byli słabo wyćwiczeni i nie obyci z komendą i bronią.                           Nieprzyjaciel był z reguły uprzedzony o dniu i miejscu przejścia granicy.                                      W tej sytuacji gen. Jeziorański, jako doświadczony żołnierz, podjął decyzję o zatrzymaniu się gdzieś w pobliżu granicy, w dogodnym do obrony terenie a czas poświęcony na oczekiwanie nadejścia amunicji wykorzystać do odpowiedniego przeszkolenia powstańczych ochotników.

30 kwietnia 1863 roku po marszu przez niezwykle bagnisty teren, pomiędzy rzekami Tanew i Studzienica , zalany dodatkowo wiosennymi roztopami, zatrzymał się na postój na wyżej położonym terenie lasu zwanego ”Kobylanką „  ciągnącego się od Borowca do pobliskich Tepił.                                                                                                                      Założony przez powstańców obóz , otoczony moczarami, dostępny stał się dla nieprzyjaciela tylko dwoma prowadzącymi doń drogami;  wzdłuż wzgórza zwanego Łysą Górą oraz duktem leśnym od strony Borowca

Rosjanie, którzy poprzez szpiegów od pierwszych godzin śledzili poczynania korpusu Jeziorańskiego, skierowali w ten rejon cztery kompanie archangielskiego pułku piechoty, szwadron ułanów i sotnię kozaków, wsparte dwoma armatami. Łączne siły rosyjskie wynosiły około 800 żołnierzy i dowodzone były przez kpt. Sternberga.                             Siły to były potężne zważywszy, że żołnierz rosyjski był doskonale wyćwiczony i zaprawiony w bojach, nie tylko z oddziałami powstańczymi, ale wcześniej uczestniczył w wojnie krymskiej i innych regularnych zmaganiach.                                                          Tym większa jest wobec tego chwała powstańczego oręża, kiedy to 1 maja 1863 roku, po kilkugodzinnej krwawej walce odparli zażarty atak wojsk rosyjskich, zadając im ciężkie straty w ludziach i sprzęcie./ zdobyto 1 działo oraz znaczne ilości karabinów/.

Rosjanie nie darowali porażki. Na pomoc odpartym wojskom Sternberga ruszyły dodatkowe siły; mjr Ogalina z Tarnogrodu w składzie 4 kompanii piechoty, które skoncentrowały się w miejscowości Zamch, oraz korpus mjr Czerniawskiego, który wyruszył z Janowa Lubelskiego w sile 3 kompanii piechoty, szwadronu ułanów i półsotni  kozaków. Dowództwo nad całością sił rosyjskich, których koncentracja nastąpiła w dniu 5.V.1863r. we wsi Osuchy, objął płk Miednikow. Łączne siły rosyjskie były potężne, liczące ponad 2000 żołnierzy wsparte 6 działami w tym dwoma moździerzami, niektórzy historycy siły rosyjskie obliczają nawet na 3000 żołnierzy. Część z nich Miednikow  skierował w rejon wsi Maziarze i Głuchy dla wyłapywania powstańców z rozbitego pod Józefowem oddziału Lelewela Borelowskiego.                                                                                           Wieść o zwycięstwie odniesionym przez powstańców Jeziorańskiego rozniosła się lotem błyskawicy po całej Galicji. Z zachwytem rozpisywała się galicyjska prasa i do powstania garnęli się coraz liczniejsi ochotnicy. Powstańcy, w większości po raz pierwszy uczestniczący w walce, przeszli chrzest bojowy, co zwarło ich szeregi i podniosło morale.

W dniu 5 maja otrzymali długo oczekiwane zaopatrzenie w amunicję oraz pewne posiłki osobowe. Przyprowadził je książę Sapieha, członek lwowskiego kierownictwa powstania. Pora była najwyższa, gdyż już następnego dnia 6.V.1863 roku Rosjanie zaatakowali ponownie powstańczy obóz.                                                                                                Na szczęście płk Miednikow nie okazał się  nazbyt dobrym strategiem i mimo miażdżącej przewagi liczebnej i technicznej oraz próby fortelu polegającego na obejścia polskich pozycji poprzez  przekroczenie kordonu granicznego, po krwawej całodziennej bitwie został zmuszony do odwrotu.                                                                                              Gazeta „Goniec” z 1863 roku triumfalnie donosiła: „Moskwa bezładnie zaczyna się cofać. Wyborowe jej wojsko, strzelcy finlandcy, w ucieczce sromotnej, bezładnej nie widzą bagien, które wpierw okrążali – wielu śmierć w nich znajduje”

Historyk  Eligiusz Kozłowski w opracowaniu „Od Węgrowa do Opatowa” ostatnie godziny bitwy opisuje następująco: „Trąby i bębny w szeregach rosyjskich dają znak do odwrotu. Wówczas Jeziorański za cofającym się nieprzyjacielem wysyła oddziałki kozaków Wyleżyńskiego i Lenieckiego”.                                                                                                       I chociaż w konsekwencji tarć w łonie kierownictwa powstańczego i nie doczekawszy się pomocy ze strony skierowanych w jego kierunku oddziałów Żalpłachty – Zapałowicza i Czerwińskiego, korpus gen. Jeziorańskiego, po krwawych starciach pod Naklikiem, Lipinami i Harasiukami został w dniu 14 maja 1863 roku pokonany pod Hutą Krzeszowską i zmuszony do cofnięcia się za kordon do Galicji – sława jego podwójnego zwycięstwa napawała dumą cały kraj.

Historycy zajmujący się okresem powstania styczniowego, bitwę pod Kobylanką zgodnie zaliczają do jednej z największych a na pewno największej stoczonej na Lubelszczyźnie.  Pomimo tak oczywistych faktów bitwa pod Kobylanką pozostaje jedną z najbardziej zapomnianych bitew w historii Polski – opinię taką wyrażają na swoim forum historycznym także internauci.                                                                                                               Także my mieszkańcy Zamojszczyzny oraz Lubelszczyzny niewiele o niej wiemy, a to za sprawą zapadłej wokół niej ciszy medialnej.                                                                         W zorganizowanym w 2007 roku przez Dziennik Lubelski plebiscycie na 15 największych wydarzeń jakie rozegrały się na Lubelszczyźnie znalazła się bitwa pod Panasówką, stoczona w dniu 3.IX.1863r. przez oddział Marcina Lelewela Borelowskiego, głębokim milczeniem pominięto natomiast bitwę pod Kobylanką.

Wobec tego czyżby się mylił Stefan Kieniewicz, który w swym monumentalnym dziele „Powstanie Styczniowe” bitwie pod Panasówka poświęca jedno zdanie, zaś działaniom Jeziorańskiego pod Kobylanką 3 strony ?                                                                               A może racji nie ma także inny historyk J. Grabiec, zachowując podobne proporcje w podobnym dziele „ Rok 1863” wydanym w 1913 roku, w 50 rocznicę wybuchu powstania ? Eligiusz Kozłowski – stawiając ją obok bitew pod Węgrowem, Opatowem, Miechowem, Nową Wsią , Chruślinem czy Żyrzynem ?

Rozwiązanie jest bardziej oczywiste; od ponad 60 lat na temat tejże bitwy trudno jest znaleźć  wzmiankę w podręcznikach historii czy publikacjach powszechnych i ogólnodostępnych. Także prasa regionalna w ciągu ostatnich 60 lat wolała pisać o bitwie pod Panasówką, bitwie oczywiście zwycięskiej dla strony polskiej i przynoszącej chlubę naszemu regionowi. Mnie zaś mieszkańcowi Józefowa tym bardziej, gdyż poległ w niej mieszkaniec tego miasteczka 28 letni Józef Czapka.

Przyczyny milczenia są bardzo prozaiczne. Pod Panasówką dowodził  Lelewel-Borelowski, rzemieślnik; blacharz i studniarz a więc sól tej ziemi, zaś pod Kobylanką ziemianin i szlachcic gen. Jeziorański, przy jego zaś boku generałowie Waligórski i Śmiechowski.                                                                                                                Przypominanie o bitwie pod Kobylanką przywoływałoby jednocześnie wspomnienia na temat toczących się tam walk żołnierzy AK, a tego przynajmniej w początkowych latach starano się nie czynić. Ponadto pod Panasówką poległ mjr Nyari, co nadawało jej międzynarodowego splendoru. Wiadomo: „Polak Węgier dwa bratanki ”.

Miejsce do organizowania uroczystości było i jest bardzo dogodne, gdyż już przed wojną Ordynacja, której siedziba znajdowała się w Zwierzyńcu, przy współudziale mieszkańców osady, wzniosła wspaniały kurhan powstańczy, położony przy szosie Zwierzyniec – Biłgoraj, zaś w lesie „Kobylanka” diabeł mówi dobranoc.

Powstał schemat; brak przyswojonej wiedzy – brak informacji.                                                                                                                                                 Chyba czas najwyższy aby go zmienić, zważywszy, że z gen. Antonim Jeziorańskim związana jest popularna w wojsku do dziś pieśń „Sygnał” albo inaczej „Pieśń z obozu Jeziorańskiego”, którą napisał w 1863 roku Wincenty Pol dla idących do walki pod wodzą generała powstańców:

„ S Y G N A Ł”

W krwawym polu srebrne ptaszę

Poszli w boje chłopcy nasze

Hu ha ! Krew gra !

Duch gra ! hu ha !

I niech matka zna

Jakich synów ma

Obok Orła znak Pogoni

Poszli nasi w bój bez broni

Hu  ha ! Krew gra !

Duch gra ! hu ha !

Matko Polsko, żyj !

Jezus Maria, bij !

Naszym braciom dopomagaj,

Nieprzyjaciół naszych smagaj

Hu  ha ! Krew gra !

Duch gra ! hu  ha !

Niechaj Polska zna

Jakich synów ma !

Warto by podczas dorocznych uroczystości organizowanych dla uczczenia poległych w bitwie nad Tanwią w czerwcu 1944 roku wspominano o poprzednikach przelewających krew za wolną Polskę, w tym samym rejonie ponad 80 lat wcześniej, w sposób równie krwawy i heroiczny.

Zamość 21.IV.2008 r.                                  Zygmunt Puźniak / dla Tygodnika Zamojskiego/

Wykaz nazwisk i pseudonimów partyzantów Armii Krajowej rejonu Józefów / Freblówka /

W Y K A Z

Nazwisk i pseudonimów partyzantów AK Rejonu Józefów / Freblówka /

Lp.   Nazwisko i imię                                pseudonim                      kompania           uwagi

  1. Balicki Stanisław                                   Sroka                                  Kuby
  2. Barcicki Czesław                                   Biały                                   Kruka, Groma
  3. Bartoszewska –Roguska Janina          Nina                            przeł. sanit. Szpital 665
  4. Bartoszewski Konrad                            Zadora, Wir                     Komendant Rejonu
  5. Berdzik Jan                                              Jaskółka                           Kuby, Jeża
  6. Berdzik Jan                                                                                         Korsarza
  7. Berdzik Leon                                           Sroka                                 //          //
  8. Berdzik  Marcin                                       Stary                                 //          //
  9. Berdzik Michał                                        Kania                                   //       //
  10. Berdzik Piotr                                            Dąb                                    //         //
  11. Bernecki  Kazimierz                                Kruk                                  ochrona 665
  12. Białoszewski Kazimierz                           Biskup                              Korsarza
  13. Bielak Stanisław                                       Malina
  14. Bil Jan                                                        Igła                                     Selima
  15. Biszczanik Józef                                        Żołądź
  16. Biszczanik Zofia                                                                                  Kuby, Jeża
  17. Blumhof Barbara                                      Maka
  18. Błachuta Tadeusz                                      Oldan                               lekarz 665 ppor.
  19. Błaszczak Edward                                    Grom                                                    por.
  20. Bodys Jan                                                   Bicz                                     Kuby. Jeża
  21. Bodys Feliks                                                                                          Kuby, Jeża
  22. Bojarski Franciszek                                   Szczupły
  23. Bojarski Jan                                                Sojka
  24. Borys Paulin                                               Bob                                     Korsarza
  25. Bryła Józef                                                  Śmiech
  26. Buchajski Piotr                                          Jastrząb                              Kuby /plut./
  27. Buczek Jan                                                 Dąbek                                  Kruka, Groma
  28. Buczek Lucjan                                           Czuwam                               Kruka, Groma
  29. Buczek Ludwik                                          Brzeźniak                             Kruka, Groma
  30. Buczkowski Jan                                                                                        Kuby, Jeża
  31. Buczkowski Władysław                            Markietant                         Kuby, Jeża
  32.  Buńko Michał
  33. Bury Andrzej                                                                                            Korsarza
  34. Bury Bronisław                                          Lesiuk                                  Selima
  35. Bury Władysław                                         Burza                                   Selima
  36. Choma Władysław                               Kula                               Kurs ,instruktor  ppor.
  37. Czaparowski Julian                               Wrona                           Korsarza    ppor.
  38. Czapka Adam                                        Cegła                              Korsarza
  39. Czapka Henryk   / Nowicki /                Orzeł                              Korsarza
  40. Czapka Ryszard                                      Jastrząb                              //
  41. Czeczurkiewicz Kazimierz                                                            Kuby, Jeża
  42. Czekirda Kazimierz                                                                        Korsarza / gajowy /
  43. Czerniak Adam                                                                               Kuby, Jeża
  44. Dorożuk Józef                                                                                  Selima
  45. Droździel Antoni                                     Dak                                Selima
  46. Droździel Jan                                           Cała                                Korsarza
  47. Droździel Jan                                           Kosuń                            Selima
  48. Droździel Jan                                           Żak                                 Selima
  49. Droździel Józef                                        Radykał                          Korsarza
  50. Droździel Stanisław                                Drzymała                       Selima
  51. Drygas Maria                                           Malwa                            Korsarza / sanit./
  52. Drygas Władysław                                  Żbik                                 ochrona 665
  53. Dyka
  54. Dyrka Katarzyna                                                                              Selima , sanit.
  55. Dzieduszko Jerzy                                                                              Kuby, Jeża
  56. Dzikoń Władysław
  57. Dziwura Szczepan
  58. Dźwinogrodzka Maria                            Myszka                            Korsarza  / sanit./
  59. Filip Jerzy                                                  Biga                                            lekarz
  60. Futyma Jerzy                                                                                      Korsarza
  61. Futyma Julian                                           Fiat                                    Korsarza
  62. Gajewski       / Gumiński/                       Łodyga                             RGO – garkuchnia
  63. Galiński Zbigniew                                                                               Korsarza
  64. Gałan Jan                                                                                             Kuby, Jeża
  65. Gniewkowski Józef                                   Orsza                               kierownictwo kpt.
  66. Gołąb Antoni
  67. Gontarz Andrzej
  68. Gontarz Stanisław                                     Przepiórka                         Kuby
  69. Gontarz                                                                                                   Korsarza
  70. Góra Czesław                                            Rzut                                   Selima
  71. Górnik Andrzej                                         Sosna
  72. Grabias Michał                                          Świerk
  73. Grabowski Franciszek                                                                          Korsarza
  74. Grabowski Jan                                                                                        Korsarza
  75. Grad Jan                                                      Czyżyk                                Korsarza
  76. Grad Władysław                                                                                    Korsarza
  77. Grądkowski Antoni                                                                                Korsarza
  78. Grochowicz Edward                                 Orzeł                                   Kuby, Jeża
  79. Grochowicz Franciszek                            Jagoda                               Kuby, Jeża
  80. Grochowicz  Józef                                     Grzmot                              Kuby, Jeża
  81. Grochowicz Maria                                                                                Kuby, Jeża
  82. Grodowski Stefan Gustaw                       Gutek                                 Korsarza
  83. Grzyb Bronisław                                         Kawaler                            Kuby
  84. Grzyb Stanisław                                          Facet                                  Kuby
  85. Haczykowski Jan                                                                                    Kuby, Jeża
  86. Hajduk Jan                                                                                              Kuby, Jeża
  87. Hajduk Kazimierz                                                                                  Korsarza
  88. Hajduk Lucjan                                            Ogień                                 Korsarza
  89. Hajduk Stanisław                                       Chomik                             Korsarza
  90. Hascewicz Włodzimierz                            War                                   Wara por.
  91. Herc Edward                                                Hak                                    Korsarza
  92. Herc Krystian                                          Hel, Tarzan                        Korsarza, Groma
  93. Horodelski Stefan                                     Es                                        Korsarza
  94. Hurkała Celestyn                                        Celek                                 Korsarza
  95. Jachimiak Franciszek Bolesław                Grom
  96. Jagowd Maciej                                            Maks                                           podchor..
  97. Jakubik Zbigniew                                         Marek                               Korsarza
  98. Jamroz Czesław                                            Dąb
  99. Jarosz Władysław                                        Sokół              Kuby plut.       Szopowe
  100. Jasina Jan                                                                                       Kuby,
  101. Jasina Władysław                                                                           Kuby
  102. Jaworski Eugeniusz                           Halny
  103. Karczmarczyk  Piotr                               Olcha
  104. Karczmarczyk Stanisław                      Stół
  105. Karpiński Kazimierz                              Jarek
  106. Kawa Jan
  107. Kawa Leon                                             Bobas                                Kuby, Jeża
  108. Kawa Stanisław                                     Jagódka                           Kuby, Jeża
  109. Kierepka Franciszek                                                                        Selima
  110. Kierepka Józef                                        Krakus                              Selima
  111. Klawisz Józef                                           Szewc                               Korsarza
  112. Kłos Franciszek                                       Murf                                 Selima sierż.
  113. Kmieć Tomasz                                         Konus
  114. Kobylas                                                                                                 Korsarza
  115. Kolaszyński Władysława                        Kolumbus                        Korsarza
  116. Kołciuk Franciszek                                  Wrona                               Kuby, Jeża
  117. Kołciuk Jan                                                                                        Kuby, Jeża
  118. Kościuk Stanisław                                                               Selima
  119. Kołtun Feliks
  120. Kołtun Jan                                                 Pniaczek
  121. Koman Jan                                              Świerk                         Kuby, Jeża
  122. Konarski Franciszek                                Ryś
  123. Kondratow Anna                                                                       Kuby, jeża
  124. Korga Aniela                                                                               Kuby, Jeza
  125. Korga Jan                                                                                     Kuby
  126. Korga Józef                                                                                 Kuby
  127. Korga Leon                                            Józek                           Kuby
  128. Kopciuch Jan
  129. Kopeć Barbara                                     Ksantypa             pieleg. Kurierka
  130. Kopeć Lucjan                                        Radwan                      lekarz 665 por
  131. Korona Bronisław                                Korń                             Selima
  132. Korona Kazimiera                                                                      Selima
  133. Korzec Jan                                             Orzech                         Kuby, Jeża
  134. Korzec Jan                                             Kuba                              Kuby / Stanisławów/
  135. Kostrubiec Jan                                      Orzeł                            Kuby
  136. Kostrubiec Marian                               Buk                                  Kuby
  137. Kot Wincenty                                        Osa                                                       sierż.
  138. Kowal Franciszek
  139. Kowal Henryk                                                                                 Korsarza
  140. Kowalski Stanisław                             Huk                                               por
  141. Kozłowski Bronisław                        zając                                    Kuby
  142. Kozyra Michał                                 Kpiarz, Desperat                    Kuby
  143. Kropop Antoni                                  Jagoda                                        Selima
  144. Kropop Jan                                         Peryskop                               Selima
  145. Krynicki Zbigniew                                Korab                                        lekarz por.
  146. Kryk Jan                                                 Topola                          Groma, Topoli      por.
  147. Krzaczek Gustaw                                 Gałązka                             Korsarza
  148. Krzaczek Stanisław                                                                         Kuby, Jeża
  149. Krzaczek Zofia                                     Zoja                                     Korsarza
  150. Krzyszycha Eugeniusz
  151. Kudełka Genowefa                           Czarna                                 Korsarza
  152. Kudełka Józef                                     Czarny                                 Korsarza
  153. Kudelka Marian                                  Biały                                    Korsarza
  154. Kudełko Józef                                      Rybaczek                            Kuby
  155. Kudlicki Stanisław                                                                      Kuby, Jeża , felczer
  156. Kukiełka Aniela                             Pszczółka                            Selima
  157. Kukiełka Józef                                                                           Korsarza
  158. Kukiełka Zygmunt                                                                       Korsarza
  159. Kula Danuta                                     Kwiat                                  Kuby, Jeza
  160. Kula Józef                                          Konar
  161. Kula Klemens                                    Zbysz                                Kuby / dca plut.
  162. Kurowski Antoni                                  Zajączek
  163. Kurys Jan
  164. Kusiak Józef                                     Stary                              Kuby, Jeża
  165. Kusiak Stanisław                              Skiba                              Kuby
  166. Kusy Stanisław                                  Jarząbek                        Kuby
  167. Kuśnierz Stanisław
  168. Lal Edward
  169. Lal Franciszek                                  Słowik                           Kuby
  170. Lal Franciszek                                   Jagoda                          Kuby / Stanisławów /
  171. Lal Irena                                            Sucha
  172. Lal Roman                                         Szpak                             Kuby
  173. Litkowiec
  174. Litwin Jan                                           Bąk                                Kuby
  175. Litwin Stanisław                 Wróbel                          Kuby, Jeża                           Łasocha Marcin                               Szofer                             Korsarza
  176. Łojek Franciszek                                                                     Selima
  177. Łuszczak Edward                              Kmieć
  178. Łyś Cyprian                                        Bocian                           ochrona 665
  179. Makuch Stanisław                            Kruk                               Kruka  ppor
  180. Makuch Władysława                       Pokrzywa                       Kruka
  181. Malec Czesław                                   Żołdak                            Kuby, Jeża
  182. Malec Józef                                      Roch,                                 Kuby
  183. Małysiak Stanisław                          Sęp                                   Selima / teraz ksiądz/
  184. Margol Franciszek                           Sikora
  185. Margol Marcin                                  Siewca                              Korsarza
  186. Margol Stanisław                             Zagon
  187. Marzec Franciszek                           Profesor
  188. Marzec Józef                                     Bławat                              Kuby
  189. Marzec Tadeusz                                Łoboda                             Kuby
  190. Marzec Władysław                           Przepiórka                       Kuby
  191. Mateja Szczepan                               Sokół                               Kuby, Jeża
  192. Maśko Edmund                                  Jastrząb                          Korsarza
  193. Maśko Michał                                    Szron                             ochrona 665
  194. Matysiak Jan                                       Kawa
  195. Matysiak Józef
  196. Matyjanka Józef                                                                          Kuby, Jeża
  197. Matyjanka Władysław                                                                Kuby , Jeża
  198. Mazur Czesław                                  Czajka
  199. Mazur Józef                                        Skrzypik                            Wara
  200. Mazur Stefania                                  Róża                                    Wara
  201. Mazurek Czesław                              Czajka                                  ochrona 665
  202. Mączka Kazimierz                                Kruk
  203. Mękal Józef                                          Junak                              Korsarza
  204. Mękal Stanisław                                  Młot                               Korsarza
  205. Mękal Władysław                                                                        Korsarza
  206. Miąc Hieronim                                     Korsarz                       Korsarza por
  207. Michoński Jan                                                                   Selima / gajowy w Helacinie/
  208. Mielniczek Antoni                               Sokól
  209. Mielniczek Bronisław                          Szpak
  210. Mielniczek Franciszek                          Jeż                           Kuby, Jeża    / plut./
  211. Mielniczek Jan                                      Wróbel                     Kuby
  212. Mielniczek Wawrzyniec                    Wawrzek                       Kuby
  213. Mirek Zdzisław
  214. Misiarz Zdzisław                                                                         Korsarza
  215. Momot Bronisława                              Długa                            Selima
  216. Momot Bronisława                              Kalina                            Kuby
  217. Mużacz Czesław                                   Wraga, Selim               Selima   podchor.
  218. Mużacz Franciszek                               Mirża                            Selima
  219. Mużacz Jan                                             Mord                             Selima
  220. Naklicki Jan                                         Dyplomata                      Korsarza
  221. Naklicki Jan / szwagier Dyplomaty/                                         Korsarza
  222. Niedzielski Jan                                      Wierny
  223. Nowak Aniela                                      Lilia, Pszczoła                  Kuby, Jeża
  224. Nowak Bronisław                                 Jodła
  225. Nowak Henryk                                     Gawron
  226. Nowak Kazimierz                                 Florek                         Korsarza
  227. Nowak Stefania                                    Sarna                         Korsarza     665
  228. Nowak Tadeusz                                    Butrym                       Korsarza
  229. Nowak Wojciech                                   Malina
  230. Otkała  Stanisław                                 Lampart
  231. Ostasz Marcin                                       Ostrożny
  232. Osuch Antoni                                        Przysiężny
  233. Osuch Józef                                            Biela
  234. Osuch Józef                                            Wesoły
  235. Osuch Kazimierz                                    Jędrusek
  236. Osuch Kazimierz                                    Osiak
  237. Osuch  Michał                                         Koncowy
  238. Osuch Stanisław
  239. Osuch Wawrzyniec                                 Przysiężny
  240. Osuch Władysław                                   Góral
  241. Paluch Jan
  242. Paniak Władysław                                   Pies                          Korsarza
  243. Paniak
  244. Pardus Feliks                                    Piast                       Korsarza
  245. Pastuszek Andrzej                          Sowa                      Kuby
  246. Pastuszek Franciszek
  247. Pastuszek Franciszek                       Śmiały                   Kuby
  248. Pastuszek Jan                                    Jodła                      Kuby, Jeza
  249. Pastuszek Stefania                                                          Kuby
  250. Pawelce Antoni
  251. Pąździurek  Józef
  252. Pecherski Paweł                                Orlik
  253. Piasecka Maria                                 Żar                      kierownictwo, kurierka
  254. Pieczonka
  255. Pisklak Helena
  256. Pitura Józef
  257. Plata Ignacy                                Baryka                       Korsarza
  258. Platówna Stanisława                 Nurt
  259. Podolak Franciszek                       Ujma                      Kuby, Jeża
  260. Podolak Jan                                    Wiewiórka             Kuby, Jeża
  261. Podolak Leon                                Sroka                       Kuby, Jeża
  262. Podolak Stanisława                      Palma                    Korsarza
  263. Podola Stanisław                                                          Kuby , Jeża
  264. Podolak Tomasz
  265. Psiuk Stanisław
  266. Puchacz Mieczysław                       Albatros           Korsarza, Groma
  267. Pudło Antoni                                   Chmiel
  268. Pudło Antoni                                   Sosna
  269. Pudełko  Alfred                                Tur                  Korsarza, Groma
  270. Puźniak Antoni                                Wik                 Selima
  271. Puźniak Jan                                      Czort                Korsarza
  272. Puźniak Józef                                   Furman            Korsarza
  273. Puźniak Stefan                                 Kos                    Korsarza
  274. Puźniak Władysław                        Pasek                 Korsarza
  275. Psiuk Stanisław                               Szczecina            Kuby, Jeża
  276. Pyter Ignacy                                     Murzyn               Korsarza
  277. Radzik Antoni                                  Orkisz                 Korsarza
  278. Rak Bolesław                                   Sumak                 Korsarza
  279. Rogala Henryka                            Zorza                    Korsarza . sanit.
  280. Rogowski Józef                               Róg                      Kuby, Jeża
  281. Rorat Leon                                                                  Korsarza
  282. Rorat Szczepan                                                           Korsarza
  283. Rżewski Zbigniew                        Fernando              Korsarza, Groma
  284. Sadoń Władysław                      Zając                                 Korsarza
  285. Sas Jerzy                                      Sokół                                  Kuby, Jeża
  286. Sas Józef
  287. Senderek Jan                              Orzeł                                  Kuby
  288. Serget Edmund
  289. Sielezin Franciszek                                                                  Kuby
  290. Sikora Bronisław                           Klucz                                Groma, Topoli
  291. Skrzyński Czesław                         Magik                                Selima
  292. Sobczak Anna                               Brzoza, Hanka                     Selima
  293. Sobczak Tadeusz                           Kwiatek                             Korsarza
  294. Solecki Kazimierz                           Spóźniony                        Korsarza
  295. Strzałka Józef                                  Zagłoba                              Korsarza
  296. Swacha  Piotr
  297. Szanajca Antonina                         Stokrotka                         Korsarza / sanit./
  298. Szanajca Helena                             Poldka                               Korsarza / sanit/
  299. Szanajca Tadeusz                            Szum                                Korsarza
  300. Szopa Stanisław                                                                        Kuby, Jeża
  301. Szostak Antonina                              Borys
  302. Szczur Wojciech
  303. Szkałuba Szczepan                         Buc                                    Korsarza
  304. Szpinda Jan                                      Mikita                                 Korsarza
  305. Szponar Andrzej                             Oset
  306. Szponar Seweryn                            Wrona
  307. Szumiło Michał
  308. Świst Jan                                          Wiarus                                Korsarza
  309. Świst Stanisław                              Kruk                                     Korsarza
  310. Świstek Władysław
  311. Terebińska Maria  zd. Drygas       Malinka                      Korsarza
  312. Terlecki Czesław                            Boruta                        Korsarza
  313. Torba Bronisław                             Górnik                        Kuby, Jeża
  314. Torba Franciszek                                                               Kuby, Jeża
  315. Torba Maciej                                Brona                            Kuby, Jeża
  316. Torba Władysław                          Wróbel                      Kuby, Jeża
  317. Trochimiuk Jan                              Wilk                           kierownictwo por
  318. Trześniowski Franciszek                                               Korsarza
  319. Turczyniak Józef                       Spadochron              Korsarza
  320. Turczyniak Stanisław                  Lemiesz                  Korsarza
  321. Tytoń Andrzej                                                            Korsarza
  322. Tytoń Edward                                                                   Korsarza
  323. Tytoń Wojciech                      Gustaw                             Kuby, dca plut.
  324. Wasilewska Wanda                 Wacek                                       sanit.
  325. Wasilik Piotr                             Kuba                              Kuby dca komp.
  326. Wiatrzyk Jan
  327. Witkowski Marian                    Witek                            Korsarza
  328. Wolak Marian                                                                 Kuby, Jeża
  329. Wolski Zygmunt                      Wolak                                Kuby , Jeża
  330. Wójcik Danuta                        Danka. Luna             Korsarza, sanit.
  331. Wójcik Helena
  332. Wójcik Mieczysław                    Bej                                                   ppor.
  333. Zając Piotr                                 Słowik
  334. Zawiślak Bronislaw                    Długa                                  Selima
  335. Zawiślak Jan
  336. Zdunek Konstanty
  337. Zaśko Andrzej
  338. Zaśko Jan
  339. Zgutka Marian                          Kogut                               Korsarza
  340. Żmuda Jan                                Burza                            Korsarza
  341. Żmuda Jan                                 Jaś                                 Kuby, Jeża
  342. Żmuda Józefat                           Czarny                           Korsarza
  343. Żmuda Władysław                     Biały                              Korsarza

Na podstawie opublikowanych książek, rozmów z mieszkańcami , wspomnień i relacji partyzantów , będących w posiadaniu autora. Do wielu pseudonimów nie można było  niestety dotrzeć.

Wykaz wymaga niewątpliwie dalszego uzupełnienia dlatego sądzę, że jego publikacja dzięki czytelnikom pomoże w usunięciu braków i sprostować ewentualne pomyłki. Opracował Zygmunt Puźniak . 24 .02.2012r.